بیایید یک راست برویم سر اصل مطلب. وقتی تصمیم میگیرید مهاجرت کنید، برای ویزای تحصیلی اپلای کنید یا کسبوکارتان را به آن سوی مرزها ببرید، با کوهی از مدارک مواجه میشوید. شناسنامه، سند ازدواج، مدارک دانشگاهی، سوابق بیمه. مدارک را میآورید دارالترجمه و چند روز بعد، یک پوشه پلمپشده با مهرهای برجسته تحویل میگیرید. اما درست در همین نقطه، یک کابوس پنهان وجود دارد: املای اسمها و ترجمه رسمی نامها.
تصور کنید همه کارهایتان روی غلتک افتاده، آفیسر سفارت مدارک را بررسی میکند و ناگهان متوجه میشود املای فامیلی شما در ترجمه شناسنامه، یک حرف با پاسپورتتان فرق دارد. یا اسم شرکتی که ۱۰ سال در آن کار کردهاید، در ترجمه سابقه بیمه چیزی نوشته شده که با سایت رسمی خود شرکت زمین تا آسمان تفاوت دارد. نتیجه؟ نقص مدرک، تاخیر در پرونده، و در بدترین حالت، رد شدن درخواست (ریجکت).
ما در دارالترجمه رسمی ولیعصر تبریز، هر روز با این دغدغهها روبهرو هستیم. آدمهای زیادی را دیدهایم که به خاطر یک حرف «i» یا «e» ساده، ماهها درگیر نامهنگاری با سفارت شدهاند. به همین خاطر تصمیم گرفتیم یک بار برای همیشه، خیلی شفاف و روشن به شما بگوییم که در اتاقهای ترجمه چه میگذرد. قانون ترجمه نامهای خاص، اصطلاحات و اماکن دقیقا چیست؟ مترجمان رسمی روی چه حسابی یک کلمه را ترجمه میکنند یا همانطور دستنخورده میگذارند؟
این متن یک راهنمای خشک حقوقی نیست؛ داستان اتفاقاتی است که برای مدارک شما میافتد تا وقتی به دست سفارت میرسد، هیچکس نتواند از آن ایراد بگیرد.
دیکتاتوری پاسپورت؛ وقتی هیچ قانونی بالاتر از گذرنامه شما نیست
مهمترین، کلیدیترین و بیرحمترین قانون در ترجمه رسمی نامها و اماکن خاص شخصی این است: پاسپورت شما رئیس است.
فرقی نمیکند اسم شما «محمد» است و فکر میکنید املای درست آن «Mohammad» است. اگر افسر اداره گذرنامه در پاسپورت شما نوشته «Mohamad» (با یک m)، مترجم رسمی موظف است دقیقا همان را در تمام مدارک شما بنویسد.
بگذارید پرونده این موضوع را برای همیشه ببندیم:
- نام و نام خانوادگی: باید مو به مو، حرف به حرف مطابق پاسپورت باشد. حتی اگر در پاسپورت شما یک اشتباه تایپی واضح وجود داشته باشد، مترجم حق ندارد آن را در ترجمه شناسنامه یا دانشنامه شما اصلاح کند. اگر اصلاح کند، سفارت میگوید: «صاحب این مدرک تحصیلی، با صاحب این پاسپورت دو نفر متفاوت هستند.»
- نام پدر: دقیقا مثل اسم خودتان، باید با پاسپورت تطابق داشته باشد.
- تاریخ تولد: اینجا ماجرا کمی حساستر میشود. تبدیل تاریخ خورشیدی به میلادی کار سادهای است، اما به خاطر سالهای کبیسه، گاهی اوقات یک روز اختلاف بین نرمافزارهای تبدیل تاریخ به وجود میآید. قانون دادگستری میگوید تاریخ تولد میلادی در ترجمه، باید دقیقا همان چیزی باشد که در صفحه اول پاسپورت شما درج شده است.
اگر هنوز پاسپورت نداریم چه؟
این سوالی است که خیلی از مراجعان دارالترجمه ولیعصر تبریز از ما میپرسند. اگر هنوز پاسپورت نگرفتهاید، ما یک فرم به شما میدهیم تا املای دقیق اسامی را برای ترجمه رسمی نامها بنویسید. پیشنهاد ما همیشه این است که قبل از ثبت این فرم، چک کنید ببینید اداره گذرنامه معمولا اسمهای مشابه شما را چطور مینویسد. وقتی هم که برای گرفتن پاسپورت رفتید، از افسر بخواهید دقیقا همان املایی را وارد کند که به دارالترجمه دادهاید. اینطوری همهچیز یکدست میماند.
اماکن و موقعیتهای جغرافیایی؛ قطبنمایی به نام ویکیپدیا
خب، اسامی اشخاص با پاسپورت حل شد. اما اسم شهرها، خیابانها، روستاها و مناطق را چه کار کنیم؟
فرض کنید در سند ملکی شما نوشته شده: «بخش فلان، خیابان خواجه نصیر». مترجم چطور باید «خواجه نصیر» را بنویسد؟ Khajeh Nasir؟ Khaje Nasir؟ یا Khajeh-Nasir؟
شاید با خودتان بگویید: «چه فرقی میکند، آفیسر که فارسی بلد نیست.» اتفاقا فرق میکند. وقتی یک نهاد خارجی میخواهد آدرس یا مکان را استعلام کند، آن را در گوگل جستجو میکند.
قانون نانوشته اما بسیار معتبر بین مترجمان رسمی این است: برای اماکن خاص، ویکیپدیا مرجع است.
اگر اسم یک مکان در ویکیپدیای انگلیسی ثبت شده باشد (که معمولا برای شهرها، محلههای قدیمی، کوهها، رودخانهها و مناطق گردشگری ثبت شده است)، ما دقیقا از همان املا استفاده میکنیم. چرا؟ چون ویکیپدیا یک استاندارد جهانی و قابل جستجو است.
مثلا اگر محل تولد شما در شناسنامه یکی از روستاهای اطراف تبریز است، ما املای انگلیسی آن روستا را از ویکیپدیا استخراج میکنیم. این کار باعث میشود اگر سفارت آدرس را در گوگل مپ یا اینترنت جستجو کرد، دقیقا به همان نقطهای برسد که مدرک شما میگوید. این یعنی اعتبار بخشیدن به مدرک شما.
شرکتها و برندها؛ توپ در زمین شماست
رسیدیم به یکی از چالشیترین بخشهای ترجمه رسمی نامها. سوابق شغلی، فیشهای حقوقی و نامههای معرفی به کار.
فرض کنید شما در «شرکت توسعه ماشینآلات صنعتی آذرخش» کار میکنید. مترجم باید این را چطور به انگلیسی برگرداند؟ آیا باید کلمه «توسعه» را Development ترجمه کند؟ آیا باید آذرخش را Azarakhsh بنویسد؟
اینجا قانون کاملا متفاوت است: نام شرکتها مطابق با اعلام متقاضی (شما) درج میشود.
دلیلش بسیار منطقی است. ممکن است شرکت شما برای خودش یک نام تجاری بینالمللی ثبت کرده باشد. ممکن است ایمیلهای سازمانی شما یا سربرگ انگلیسی شرکتتان یک املای خاص داشته باشد (مثلا شرکت به جای نوشتن نام طولانیاش، از مخفف ADMC استفاده کند).
وقتی شما مدارک شغلیتان را به دارالترجمه ولیعصر میآورید، ما از شما میپرسیم: «شرکت شما در سربرگ انگلیسیاش خودش را چه مینامد؟ سایت انگلیسی دارد؟» شما آن نام را به ما میدهید و ما موظفیم از همان استفاده کنیم.
البته یک نکته ظریف وجود دارد: نوع شرکت (مثل سهامی خاص، سهامی عام، مسئولیت محدود) قوانین ترجمه خودش را دارد و ما آنها را بر اساس استانداردهای حقوقی تجارت بینالملل (مثل Private Joint Stock یا LTD) ترجمه میکنیم. اما نام اصلی برند، همان چیزی است که شما یا کارفرمایتان تعیین کردهاید. تطابق ترجمه سابقه کار شما با وبسایت شرکتی که در آن کار میکردید، شانس پذیرش شغلی شما را در خارج از کشور به شدت بالا میبرد.
اصطلاحات حقوقی و بومی؛ ترجمه چیزهایی که معادل ندارند
بعضی کلمهها در زبان و فرهنگ ما هستند که در هیچ کجای دنیا نمونهاش پیدا نمیشود. کلماتی مثل «مهریه»، «جهیزیه»، «بخشدار»، «عقدنامه» یا «صیغه محرمیت».
خیلیها فکر میکنند مترجمان رسمی این کلمات را از خودشان میسازند. اصلا اینطور نیست.
اداره کل اسناد و امور مترجمان رسمی (وابسته به قوه قضاییه) دیکشنریها و نامهنگاریهای بسیار دقیقی دارد که تکلیف این کلمات را مشخص کرده است. ما برای ترجمه رسمی نامها و این اصطلاحات، مفهوم حقوقی آن را منتقل میکنیم، نه ترجمه کلمه به کلمهاش را.
مثلا برای کلمه «مهریه»، ما نمینویسیم “Marriage Price” (قیمت ازدواج!). ما از کلمه “Dowry” استفاده میکنیم یا در بسیاری از موارد حقوقی، خود کلمه “Mehrieh” را مینویسیم و داخل پرانتز یا در پاورقی، ماهیت حقوقی آن را در قوانین ایران به صورت مختصر و استاندارد توضیح میدهیم تا قاضی یا آفیسر خارجی دقیقا بفهمد این یک تعهد مالی عندالمطالبه است.
یا در مورد رشتههای تحصیلی و مقاطع؛ ما حق نداریم معادلسازی کنیم. اگر مدرک شما «فوق دیپلم» است، ما آن را به کارشناسی (Bachelor) تغییر نمیدهیم تا رزومهتان قویتر شود. ما آن را Associate Degree ترجمه میکنیم. صداقت و دقت در ترجمه اصطلاحات، همان چیزی است که به مهر دارالترجمه اعتبار میدهد و باعث میشود سفارتخانهها به مدارکی که از ایران میآید اعتماد کنند.
پیشنویس؛ خط پایان استرسها
همه این قوانین و حساسیتها را گفتیم تا برسیم به یک مرحله حیاتی. با وجود تمام این دقتها، ما در دارالترجمه رسمی ولیعصر تبریز، یک اصل نانوشته اما حیاتی در ترجمه رسمی نامها داریم: ارسال پیشنویس (Draft).
قبل از اینکه مدارک شما روی سربرگ قوه قضاییه پرینت گرفته شود، تمبر بخورد و پلمپ شود، ما یک فایل PDF از ترجمه برای شما میفرستیم. این آخرین ایستگاه کنترل کیفی است. شما در خانه، با خیال راحت و یک لیوان چای در دست، پیشنویس را باز میکنید. پاسپورتتان را میگذارید کنارتان و حرف به حرف اسمها، تاریخها، نام شرکتها و حتی املای ایمیلهای داخل مدارک را چک میکنید. البته پیشتر درباره اهمیت ارائه پیش نویس ترجمه رسمی نیز صحبت کرده بودیم.
اگر همهچیز درست بود، تایید میکنید. اگر موردی بود که با پاسپورت یا مدارک بینالمللی شما همخوانی نداشت، به ما میگویید و ما قبل از چاپ نهایی، آن را اصلاح میکنیم. این فرآیند ساده، جلوی 99% از مشکلات و دوبارهکاریها را میگیرد.
حرف آخر درباره ترجمه رسمی نامها
ترجمه رسمی یک کار ماشینی نیست. درست است که قالبها و قوانین سفتوسختی دارد، اما در نهایت، این یک انسان است که پرونده شما را میخواند و یک انسان دیگر در سفارت آن را بررسی میکند. هدف ما این است که زبان مدارک شما، بینقص، روان و از نظر قانونی غیرقابل نفوذ باشد.
مهاجرت یا راهاندازی یک کار جدید در یک کشور دیگر به اندازه کافی استرس دارد. وظیفه ما در دارالترجمه این است که حداقل بابت کاغذها و مدارک، خیالتان راحت باشد. شما روی هدف اصلیتان تمرکز کنید؛ مراقبت از کلمهها و مهرها به عهده ما.
سوالات متداول درباره ترجمه رسمی نامها
خیر. مترجم رسمی قانوناً موظف است تمام مشخصات فردی (نام، نام خانوادگی، نام پدر، تاریخ تولد) را دقیقا و مو به مو بر اساس پاسپورت شما ترجمه کند. اگر دارالترجمه املای درست را بنویسد اما با پاسپورت فرق داشته باشد، سفارت آن مدرک را متعلق به شما نمیداند و پروندهتان دچار مشکل جدی میشود. ابتدا باید پاسپورت را اصلاح کنید.
هیچ مشکلی نیست. هنگام تحویل مدارک به دارالترجمه ولیعصر، یک فرم به شما میدهیم تا املای دقیق و مدنظرتان برای اسامی را در آن یادداشت کنید. ما مدارک را بر اساس همان فرم ترجمه میکنیم. فقط حواستان باشد زمانی که برای دریافت پاسپورت اقدام کردید، از اداره گذرنامه بخواهید دقیقا همان املا را برایتان ثبت کنند.
الزامی به ترجمه کلمهبهکلمه نیست. نام شرکتها و برندها در مدارک شغلی، دقیقا بر اساس چیزی که شما (متقاضی) اعلام میکنید نوشته میشود. اگر شرکت شما یک نام یا مخفف انگلیسی رسمی دارد (مثلا در سربرگ، وبسایت یا ایمیل سازمانی)، حتما آن را به ما اعلام کنید تا در ترجمه درج کنیم. این کار اعتبار سابقه کار شما را نزد نهادهای خارجی بالاتر میبرد.