کار دانشجویی در استرالیا؛ حقوق، قوانین و محدودیت‌ها

اگر تازه بلیط استرالیا را خریده‌ای یا هنوز داری روی ویزای دانشجویی فکر می‌کنی، احتمالاً یک سؤال خیلی زود توی ذهنت جوانه زده: آیا واقعاً امکان کار دانشجویی در استرالیا فراهم است؟ جواب کوتاه، بله است. جواب کامل‌تر این است که بله، اما با قانون‌هایی که اگر رعایتشان نکنی، می‌توانند دردسرساز شوند؛ نه از نوع دردسرهای کوچک، بلکه از نوع همان‌هایی که ممکن است کل ویزایت را زیر سؤال ببرند. پس بیا با هم مرور کنیم که ماجرا از چه قرار است، نه از روی حدس و گمان توی گروه‌های تلگرامی، بلکه از روی همان چیزی که وزارت کشور استرالیا (Department of Home Affairs) رسماً گفته.

چرا اصلاً اجازه کار می‌دهند؟

دولت استرالیا این اجازه را به عنوان لطف نداده. هزینه‌ی زندگی در ملبورن، سیدنی یا حتی شهرهای کوچک‌تر، آن‌قدرها هم پایین نیست که یک دانشجوی بین‌المللی بتواند با پول ارسالی از خانواده روزگار بگذراند. از طرفی، بخش‌هایی از اقتصاد استرالیا مثل هتلداری، خرده‌فروشی و کشاورزی فصلی، شدیداً به نیروی کار پاره‌وقت وابسته‌اند. دانشجوها همان نیرویی هستند که هم انعطاف زمانی دارند و هم انگیزه‌ی مالی. پس این یک رابطه‌ی دوطرفه است؛ نه یک هدیه‌ی یک‌طرفه.

قانون ۴۸ ساعت در دو هفته برای کار دانشجویی در استرالیا

از اول ژوئیه‌ی ۲۰۲۳، محدودیت کار دانشجویی در استرالیا برای دارندگان ویزای ساب‌کلاس ۵۰۰ (همان ویزای دانشجویی استاندارد) دوباره برقرار شد. اما نه با همان سقف قدیمی بیست ساعت در هفته، بلکه با عدد تازه‌ای: ۴۸ ساعت در هر دو هفته، در طول زمانی که دوره‌ی تحصیلی «در جریان» است.

نکته‌ای که خیلی‌ها گیجش می‌شوند، همین تعریف «دو هفته» است. این دو هفته یک بازه‌ی ثابت تقویمی است که از دوشنبه شروع می‌شود و تا یکشنبه‌ی هفته‌ی بعد ادامه پیدا می‌کند. نه یک پنجره‌ی چرخشی که هر روز جابه‌جا شود. یعنی اگر مثلاً دوشنبه‌ی این هفته تا یکشنبه‌ی هفته‌ی بعد را حساب می‌کنی، باید مجموع ساعت‌های کاری‌ات در همان بازه‌ی مشخص زیر ۴۸ ساعت بماند. نه اینکه هر چهارده روز متوالی را جدا جدا حساب کنی. تفاوتش کوچک به نظر می‌رسد ولی همین جزئیات هستند که باعث می‌شوند بعضی دانشجوها بدون اینکه بخواهند، از خط قرمز رد شوند.

یک مثال ساده: فرض کن هفته‌ی اول سی ساعت کار کرده‌ای و هفته‌ی دوم هجده ساعت. جمعش می‌شود چهل و هشت، یعنی دقیقاً روی مرز مجاز. اما اگر هفته‌ی دوم بیست ساعت کار کنی، می‌شود پنجاه، و این یعنی نقض شرایط ویزا. لازم نیست ساعت‌ها را مساوی بین دو هفته تقسیم کنی؛ فقط باید جمع کل در آن بازه‌ی چهارده‌روزه رعایت شود.

نکته‌ی مهم دیگر این است که این سقف، مجموع همه‌ی شغل‌هایت را شامل می‌شود. اگر یک شیفت در یک کافه و یک شیفت دیگر در یک فروشگاه داری، ساعت‌های هر دو باید با هم جمع بسته شوند. نمی‌شود گفت «خب این یکی جدا حساب می‌شود چون کارفرمای متفاوتی دارد.» قانون به کارفرما کاری ندارد؛ به شخص تو نگاه می‌کند.

کِی می‌توانی بدون محدودیت کار کنی؟

خبر خوب این است که این سقف چهل‌وهشت ساعتی، همیشگی نیست. در دوره‌های تعطیلی رسمی دانشگاه یا مؤسسه‌ات، مثل تعطیلات تابستانه یا تعطیلات میان‌ترم، هیچ محدودیتی برای ساعت کاری وجود ندارد. می‌توانی تمام‌وقت کار کنی، حتی اضافه‌کاری بگیری، بدون اینکه نگران شرایط ویزایت باشی. فقط باید مطمئن شوی که این تعطیلی، واقعاً بخشی از تقویم رسمی آموزشی مؤسسه‌ات است. نه یک وقفه‌ی شخصی بین کلاس‌ها که خودت تصمیم گرفته‌ای بگیری.

یک گروه دیگر هم هستند که اصلاً از این محدودیت معافند: دانشجویان دکتری و دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد پژوهشی (Master by Research). این‌ها از همان لحظه‌ای که دوره‌شان شروع می‌شود، اجازه‌ی کار نامحدود دارند؛ چون ماهیت پژوهش، برخلاف کلاس‌های درسی با برنامه‌ی ثابت، معمولاً انعطاف زمانی بیشتری دارد.

همسر یا شریک زندگی دانشجو هم قوانین جداگانه‌ای دارد. اگر خودت در مقطع کارشناسی یا پایین‌تر تحصیل می‌کنی، همسرت هم مشمول همان سقف ۴۸ ساعته است. اما اگر در مقطع ارشد یا دکتری هستی، همسرت می‌تواند بدون محدودیت کار کند. این تفاوت، برای خانواده‌هایی که همراه مهاجرت می‌کنند، می‌تواند در برنامه‌ریزی مالی‌شان نقش پررنگی داشته باشد.

یک استثنای دیگر هم وجود دارد: کارآموزی یا کارورزی‌ای که بخش رسمی و اجباری برنامه‌ی درسی‌ات باشد و در دوره‌ی ثبت‌شده در CRICOS تعریف شده باشد. این نوع کار، جزو محدودیت چهل‌وهشت ساعته حساب نمی‌شود، چون در واقع بخشی از تحصیل توست، نه شغل جداگانه.

قبل از شروع دوره، حتی یک ساعت هم نمی‌توانی کار کنی

این یکی از نکاتی است که خیلی‌ها دیر متوجهش می‌شوند. حتی اگر ویزایت از قبل صادر شده و وارد خاک استرالیا هم شده باشی، تا زمانی که دوره‌ی درسی‌ات رسماً شروع نشده، حق کار کردن نداری. ملاک، تاریخ شروع دوره روی مدرک تأییدیه‌ی ثبت‌نام (Confirmation of Enrolment) است، نه تاریخ ورودت به کشور. پس اگر مثلاً یک ماه زودتر از شروع ترم به استرالیا رسیدی تا خودت را جا بیندازی، آن یک ماه فرصت خوبی برای پیدا کردن خانه و آشنایی با شهر است، نه برای شروع کار.

دستمزد کار دانشجویی در استرالیا؛ عددی که باید بدانی

از اول ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، حداقل دستمزد ملی استرالیا ۲۴ دلار و ۹۵ سنت در ساعت است. این عدد، کف قانونی است؛ یعنی هیچ کارفرمایی، حتی برای دانشجوی بین‌المللی، حق ندارد کمتر از این بپردازد، فارغ از اینکه چقدر تجربه کاری داری یا زبانت چقدر روان است.

اما نکته‌ی جالب‌تر اینجاست: بیشتر مشاغل پاره‌وقت که دانشجوها معمولاً می‌گیرند، جزو مشاغل casual محسوب می‌شوند و اضافه‌بهای بیست‌وپنج درصدی به آن‌ها تعلق می‌گیرد. یعنی در عمل، دستمزدت به چیزی حدود ۳۱ دلار و ۱۹ سنت در ساعت می‌رسد. اگر در بخش‌هایی مثل هتلداری یا خرده‌فروشی کار کنی که مشمول award (توافق‌نامه‌ی صنفی) هستند، شیفت‌های آخر هفته و روزهای تعطیل رسمی می‌توانند دستمزدت را حتی تا ۴۵ یا ۵۰ دلار در ساعت هم برسانند. برای همین، خیلی ها ترجیح می‌دهند شیفت یکشنبه یا روزهای تعطیل را بگیرند. چون هم ساعت کار محدودتری مصرف می‌شود و هم درآمد بیشتری در همان ساعت‌ها به دست می‌آید.

حقوقی که فراتر از دستمزد داری

یک اشتباه رایج این است که فکر کنیم چون دانشجوی خارجی هستیم، حمایت قانونی کمتری داریم. واقعیت درست برعکس است. قانون کار استرالیا، فارغ از وضعیت ویزا، از هر کارگری در خاک این کشور حمایت می‌کند. یعنی حق داری فیش حقوقی منظم دریافت کنی، در محیط کاری امن باشی، استراحت مقرر بین شیفت‌ها را داشته باشی و در صورت اخراج ناعادلانه، اعتراض کنی.

اگر شاغل دائم یا پاره‌وقت رسمی باشی (نه صرفاً casual)، مزایایی مثل مرخصی سالانه، مرخصی استعلاجی و بازنشستگی (superannuation) هم به تو تعلق می‌گیرد. کارگران casual معمولاً این مزایا را ندارند، در عوض همان بیست‌وپنج درصد اضافه‌بها را می‌گیرند که تا حدی جبرانش می‌کند.

یک نهاد به اسم Fair Work Ombudsman هم وجود دارد که وظیفه‌اش دقیقاً همین است: رسیدگی به شکایت‌های کارگری. نکته‌ی بسیار مهم این است که بین این نهاد و اداره‌ی مهاجرت یک توافق وجود دارد. اگر یک دانشجو گزارش دهد که کارفرمایش او را مجبور به کار بیش از حد مجاز کرده یا کمتر از حداقل دستمزد پرداخت کرده، به‌طور معمول ویزای آن دانشجو صرفاً به‌خاطر همین نقض قانون لغو نمی‌شود، مشروط بر اینکه از آن به بعد شرایط ویزا را رعایت کند. این توافق دقیقاً برای همین طراحی شده که کارفرماهای سوءاستفاده‌گر نتوانند از ترس دانشجوها سوءاستفاده کنند.

اگر از حد مجاز رد شوی چه می‌شود؟

این بخش را نباید سرسری گرفت. اداره‌ی مهاجرت استرالیا و اداره‌ی مالیات (ATO) داده‌هایشان را با هم به اشتراک می‌گذارند. یعنی سوابق بیمه‌ی تأمین اجتماعی، مالیات و گزارش‌های کارفرما، تصویر نسبتاً روشنی از ساعت‌های کاری واقعی‌ات می‌سازد. این به این معنا نیست که هر بار حتی یک ساعت اضافه کار کنی، بلافاصله ویزایت لغو می‌شود؛ اما نقض مکرر یا آشکار می‌تواند منجر به هشدار رسمی و در موارد جدی‌تر، لغو ویزا شود.

پیامدش هم فقط لغو ویزای فعلی نیست. ممکن است برای مدتی از درخواست ویزاهای دیگر، مثل ویزای فارغ‌التحصیلی موقت (ساب‌کلاس ۴۸۵)، محروم شوی. برای کسی که سال‌ها روی مسیر تحصیل و بعد اقامت دائم برنامه‌ریزی کرده، این محرومیت می‌تواند خیلی گران‌تر از چند ساعت کار اضافه تمام شود.

اگر به هر دلیلی احساس کردی که شاید ناخواسته از حد مجاز رد شده‌ای، بهترین کار این است که فوراً با یک مشاور مهاجرت ثبت‌شده مشورت کنی. اقدام زودهنگام و شواهد نیت خوب، معمولاً در تصمیم‌گیری اداره‌ی مهاجرت تأثیر مثبت دارد.

چطور مطمئن شوی که شرایط ویزایت را درست فهمیده‌ای؟

سیستمی به نام VEVO (Visa Entitlement Verification Online) وجود دارد که روی سایت اداره‌ی مهاجرت در دسترس است. با وارد کردن اطلاعات ویزایت می‌توانی دقیقاً ببینی چه شرایطی برایت ثبت شده؛ آیا سقف چهل‌وهشت ساعته داری یا جزو گروه معاف هستی. این خیلی بهتر از تکیه کردن به حرف دوستان یا فروم‌های اینترنتی است، چون شرایط هر نفر بسته به نوع دوره و مقطع تحصیلی می‌تواند فرق کند.

چیزی که این روزها دارد تغییر می‌کند

اینجا یک نکته هست که باید صادقانه بگویم: اوایل سال ۲۰۲۶، ائتلاف اپوزیسیون (Liberal-National Coalition) پیشنهادی مطرح کرده که سقف ۴۸ ساعته به ۶۰ ساعت در دو هفته افزایش پیدا کند، و این تغییر از اول ژوئیه‌ی ۲۰۲۶ اجرا شود. این پیشنهاد، همزمان با طرحی برای کاهش تعداد ویزاهای دانشجویی صادرشده در سال (تا سقف ۲۴۰ هزار ویزا) مطرح شده است.

اما مهم است بدانی که تا این لحظه، این صرفاً یک پیشنهاد سیاسی است، نه قانون مصوب. یعنی شرایط فعلی همچنان همان ۴۸ ساعت در دو هفته است و تا وقتی رسماً از سوی اداره‌ی مهاجرت تأیید و اجرایی نشود، هیچ دانشجویی نباید بر اساس این عدد جدید برنامه‌ریزی کند. بهترین کار این است که هر چند ماه یک‌بار سری به سایت رسمی اداره‌ی مهاجرت استرالیا بزنی یا از یک مشاور مهاجرت معتبر بپرسی که آیا تغییری اعمال شده یا نه.

چند نکته‌ی عملی درباره کار دانشجویی در استرالیا

پیدا کردن اولین کار پاره‌وقت در استرالیا، برای خیلی از دانشجوها سخت‌تر از چیزی است که فکر می‌کردند؛ نه به‌خاطر کمبود فرصت، بلکه به‌خاطر رقابت. یک رزومه‌ی استرالیایی‌سبک (که با فرمت رزومه در ایران یا خیلی کشورهای دیگر فرق دارد) و داشتن یک شماره تأمین اجتماعی (Tax File Number) قبل از شروع کار، دو قدم اول واقعی هستند. بدون TFN، کارفرما مجبور است بالاترین نرخ مالیات را از حقوقت کسر کند و بعداً باید آن را از طریق اظهارنامه‌ی مالیاتی پس بگیری؛ کاری که هم وقت‌گیر است و هم غیرضروری.

نکته‌ی دیگر این است که خیلی از دانشجوها اول سراغ مشاغل on-campus می‌روند، مثل کار در کتابخانه‌ی دانشگاه یا مراکز پشتیبانی دانشجویی. این مشاغل معمولاً همان قانون چهل‌وهشت ساعته را دارند، اما مزیتشان این است که ساعت کاری‌شان با برنامه‌ی درسی هماهنگ‌تر است و کارفرما با شرایط دانشجوهای بین‌المللی آشناتر است.

جمع‌بندی کار دانشجویی در استرالیا

بعد از ترجمه رسمی انگلیسی مدارک و مهاجرت تحصیلی به استرالیا، کار کردن در کنار تحصیل، هم شدنی است و هم منطقی؛ اما فقط وقتی که قوانینش را دقیق بدانی. سقف چهل‌وهشت ساعت در دو هفته در طول ترم، آزادی کامل در تعطیلات رسمی، معافیت برای دانشجویان دکتری و ارشد پژوهشی، و حمایت قانونی جدی از حقوق کارگری‌ات؛ این‌ها ستون‌های اصلی ماجرا هستند. تنها کاری که باید بکنی این است که ساعت‌هایت را دقیق حساب کنی، از VEVO برای اطمینان استفاده کنی و اخبار مربوط به تغییرات احتمالی قانون را دنبال کنی، بدون اینکه زودتر از موعد بر اساس یک پیشنهاد هنوز-تصویب-نشده تصمیم بگیری.

---

سؤالات متداول درباره کار دانشجویی در استرالیا